Przedsiębiorca, który pierwszy raz szuka podpisu elektronicznego, zwykle zadaje dwa pytania: czy w ogóle go potrzebuje, a jeśli tak, to jakiego. Odpowiedź zależy od tego, gdzie podpis ma trafiać. Zanim jednak przejdziemy do wyboru, warto przypomnieć, po co ten podpis istnieje. Umożliwia sprawdzenie, kto złożył oświadczenie woli, i potwierdza autentyczność przekazanych danych. Ma też chronić przed dostępem osób trzecich i przed kradzieżą tożsamości. Dokument z takim podpisem jest przypisany do konkretnej osoby, a ingerencja w treść po podpisaniu przestaje być niewidoczna.
Gdzie nie ma wyboru: zamówienia publiczne
Najostrzejsze zasady obowiązują w przetargach publicznych. Postępowanie prowadzi się w całości za pomocą narzędzi elektronicznych, i dotyczy to także składania oraz podpisywania ofert i wszystkich czynności w toku postępowania . Wykonawcy mają obowiązek przygotowywać dokumenty cyfrowo i w tej postaci z nich korzystać. Zamówienia publiczne uchodzą za część administracji, która przeszła pełną cyfryzację .
Od początku 2021 roku podpis elektroniczny jest obowiązkowy w procedurach opartych na ustawie Prawo zamówień publicznych. Jeśli więc firma planuje start w przetargu, musi wcześniej zaopatrzyć się w podpis elektroniczny, w praktyce kwalifikowany. Bez niego oferty nie złoży.
Inne sytuacje, w których podpis się przydaje
Przetargi to niejedyne zastosowanie. Podpis elektroniczny wykorzystuje się również:
-
w sprawach urzędowych, takich jak e-Doręczenia, deklaracje i wnioski,
-
przy umowach biznesowych zawieranych zdalnie,
-
w wewnętrznym obiegu dokumentów w firmie,
-
w sektorze finansowym i ubezpieczeniowym.
Na liście pojawiają się e-Doręczenia, ale to nie to samo co podpis. Oba rozwiązania działają w obiegu cyfrowym, jednak e-Doręczenia potwierdzają, że pismo dotarło do adresata, a podpis służy do złożenia oświadczenia woli. Który poziom podpisu wystarczy
Rodzaje podpisu określa unijne rozporządzenie eIDAS, stosowane od 1 lipca 2016 r.. Wyróżnia ono podpis zwykły, zaawansowany i kwalifikowany. Różnią się one poziomem bezpieczeństwa, wymaganiami technicznymi i skutkami prawnymi. W praktyce większość dokumentów nie potrzebuje najwyższego poziomu ochrony, dlatego warto dopasować rodzaj podpisu do zadania.
|
Rodzaj podpisu |
Jak potwierdza tożsamość |
Moc prawna |
Kiedy zwykle wystarcza |
|---|---|---|---|
|
Zwykły |
Słabo: dane elektroniczne powiązane z dokumentem |
Bez domniemania równoważności z podpisem ręcznym |
Obieg wewnętrzny, jeśli strony akceptują taką formę |
|
Zaawansowany |
Średnio: jednoznacznie przypisany podpisującemu i powiązany z dokumentem |
Wyższa moc dowodowa, ale nie zawsze równoważna podpisowi ręcznemu |
Obieg wewnętrzny, jeśli strony akceptują taką formę |
|
Kwalifikowany |
Silnie: certyfikat kwalifikowany i bezpieczne urządzenie |
Równoważna podpisowi własnoręcznemu z mocy prawa |
Administracja publiczna, zamówienia publiczne |
Ważność podpisu zwykłego i zaawansowanego bywa uznawana, ale ich siła dowodowa zależy od sytuacji i od zgody stron. Tylko podpis kwalifikowany daje dokumentowi taką samą moc, jaką ma papier podpisany odręcznie.
Lista kontrolna przed zakupem
Zanim zdecydujesz się na konkretną ofertę, sprawdź cztery rzeczy:
-
W jakich systemach i na jakich platformach będziesz podpisywać dokumenty.
-
Czy dostawca ma w ofercie certyfikat kwalifikowany.
-
Gdzie podpis będzie przechowywany: na karcie, tokenie czy w chmurze.
-
Na jak długo wydawany jest certyfikat i ile kosztuje jego przedłużenie.
Cena całego rozwiązania zależy od dostawcy, rodzaju podpisu i okresu ważności certyfikatu, dlatego oferty dostawców kwalifikowanych warto porównać właśnie pod tym kątem.
Skąd bierze się bezpieczeństwo podpisu
Za każdym podpisem elektronicznym stoi kryptografia, czyli dziedzina o bardzo długiej historii. Już w starożytnym Rzymie stosowano szyfr Cezara, w którym każdą literę zastępowano inną, oddaloną o kilka pozycji w alfabecie . W XX wieku pojawiły się maszyny takie jak Enigma, urządzenie mechaniczno-elektryczne z 26-znakową klawiaturą, zestawem kilku rotorów (najczęściej od trzech do pięciu) po 26 styków i nieruchomym rotorem odwracającym . Enigma posługiwała się szyfrem polialfabetycznym .
Przełom przyniósł rok 1976. Whitfield Diffie i Martin Hellman zaproponowali wtedy dwa matematycznie powiązane klucze: publiczny i prywatny, z których jeden służy do szyfrowania, a drugi do odszyfrowania . Wcześniejsze algorytmy, włącznie z zatwierdzonym w tym samym roku przez NIST standardem DES, były symetryczne i posługiwały się jednym kluczem do obu operacji .
Dziś ta idea działa tak: z dokumentu wylicza się skrót kryptograficzny i szyfruje go kluczem prywatnym podpisującego. Odbiorca odszyfrowuje skrót kluczem publicznym i porównuje go ze skrótem obliczonym z otrzymanego pliku. Zgodność oznacza, że podpis jest ważny, a dokumentu nikt nie zmienił. Dokładniej opisuje to artykuł o tym, na jakiej zasadzie opiera się podpis elektroniczny.
Z tego mechanizmu wynika najważniejsza zasada bezpieczeństwa: klucza prywatnego nie wolno nikomu udostępniać. Poziom ochrony zależy od rodzaju podpisu i sposobu przechowywania klucza, a najwyższy zapewnia podpis kwalifikowany oparty na bezpiecznym urządzeniu.
Czy blockchain coś tu zmieni?
Blockchain często określa się jako system, którego nie da się złamać. Dane są w nim zapisywane w wielu lokalizacjach, a nie w jednym centralnym repozytorium, co podnosi ich bezpieczeństwo. Technologia ta zmienia sposób zawierania, rozliczania i rejestrowania transakcji elektronicznych, a mniejsza liczba potencjalnych punktów włamania ogranicza ryzyko ataków .
Obecnie łańcuch bloków wykorzystuje się między innymi w transakcjach na rynku energii elektrycznej, w handlu, przy kryptowalutach oraz w obrocie akcjami . Prowadzone są prace nad jego zastosowaniem w bankowości, ubezpieczeniach i administracji publicznej, w tym przy podpisie elektronicznym i uwierzytelnianiu dokumentów . Może on z czasem wzmocnić kontrolę integralności dokumentów. Na razie jednak nie zastępuje kwalifikowanego podpisu elektronicznego w procedurach, które go wymagają.
Pierwsza konfiguracja krok po kroku
Sposób uzyskania podpisu zależy od dostawcy i rodzaju podpisu. Osoby, które robią to po raz pierwszy, znajdą dostępne metody w poradniku o tym, w jaki sposób założyć podpis elektroniczny. Każda z tych metod wymaga potwierdzenia tożsamości, a to, jak przebiega sprawdzenie tożsamości podpisującego, wyjaśnia osobny materiał.
Pytania i odpowiedzi
Czy podpis, który nie jest kwalifikowany, ma jakąkolwiek wartość prawną?
Może zostać uznany za ważny, ale nie korzysta z domniemania równoważności z podpisem własnoręcznym. Jego siła zależy od okoliczności i zgody stron, a w postępowaniu przed sądem lub urzędem może zostać zakwestionowany.
Czy w urzędzie wystarczy dowolny e-podpis?
Nie. Polska administracja publiczna przyjmuje kwalifikowany podpis elektroniczny albo profil zaufany. Jeśli przepisy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, zwykły podpis elektroniczny zostanie odrzucony.
Czy podpis można złożyć na telefonie?
Tak, jeśli dostawca oferuje podpis w modelu chmurowym. Obsługuje się go wtedy w przeglądarce lub aplikacji mobilnej. Najpierw trzeba jednak przejść weryfikację tożsamości i aktywować usługę.
Podsumowanie wyboru
Kolejność decyzji jest prosta. Najpierw ustal, w jakich procedurach i systemach podpis będzie używany. Jeśli wśród nich są przetargi publiczne lub sprawy urzędowe wymagające formy pisemnej, wybierz podpis kwalifikowany. Dopiero na tej podstawie porównaj oferty dostawców kwalifikowanych.