Zrównoważone rolnictwo to system produkcji rolnej, który łączy maksymalizację efektów ekonomicznych z gospodarowaniem ziemią z troską o środowisko i społeczeństwo. Jej głównym celem jest przywrócenie bądź długoterminowe zachowanie naturalnych właściwości gleby przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego dla ludzi obecnie i w przyszłości. Przeanalizujmy nowoczesne techniki, które to umożliwiają.
Dlaczego warto wdrażać zrównoważone praktyki w gospodarstwie?
Idea zrównoważonego rolnictwa powstała z próby zrównoważenia dwóch przeciwstawnych metod:
- Rolnictwa ekologicznego, które całkowicie odrzuca większość instrumentów technicznych i technologicznych tradycyjnego rolnictwa, w tym sztuczne nawożenie i chemiczne środki ochrony roślin,
- Rolnictwa konwencjonalnego, które pociąga za sobą spadek żyzności gleby, erozję wietrzną i wodną oraz pogorszenie klimatu.
Ocenia się, że w Polsce już ok. 75% gruntów rolnych zmaga się z przed chwilą wymienionymi zjawiskami i obniżoną zawartością próchnicy (na poziomie ok. 1,6%). Zmniejsza to plonowanie i skłania rolników do korzystania z większych dawek nawozów i chemicznych śor. A to z kolei przekłada się na większe koszty gospodarstwa i zagrożenie dla środowiska i prowadzi do jeszcze większej degradacji. Zrównoważone rolnictwo przerywa to błędne koło i przynosi korzyści ekonomiczne.
Jakie techniki wspierają zrównoważone rolnictwo?
Podstawą zrównoważonego rolnictwa jest podejmowanie przemyślanych i zaplanowanych działań, które długofalowo wzmacniają właściwości gleby wpływających na jej żyzność. Do tych technik należy:
- Rotacja upraw. Stosowanie przemyślanego płodozmianu i włączenie do niego mieszanek poplonowych (np. roślin okrywowych, z silnym systemem korzeniowym, itd.) zwiększa fitosanitarność gleby, zmniejsza ekspansję chwastów, zwiększa poziom przyswajalnego azotu, wydobywa składniki pokarmowe z niedostępnej dla upraw partii ziemi oraz pobudza życie mikroorganizmów.
- Precyzyjna agrotechnika. Zastosowanie uproszczeń uprawowych, zrezygnowanie z orki, zmniejszenie głębokości uprawy, wykonywanie głęboszowania i głębszych zabiegów raz na kilka lat, jak najszybsze uprawki ścierniskowe i stosowanie systemów nawigacji GPS to tylko kilka przykładów zabiegów, które zatrzymują więcej wody i powietrza w porach oraz dbają o właściwą strukturę gruzełkowatą ziemi. A to oznacza lepsze i wyrównane wschody, silniejsze korzenie oraz większą zasobność pokarmową.
- Biologiczne środki ochrony roślin i nawozy organiczne. Zastosowanie organicznych nawozów (gnojowica, obornik) lub naturalnych substancji do ochrony upraw przed szkodnikami i chorobami (zakupione w sprawdzonym sklepie rolniczym), zmniejsza stres roślin, poprawia strukturę gleby, zwiększa poziom materii organicznej, reguluje pH oraz zmniejsza zanieczyszczenie wód gruntowych.
- Regularne badania właściwości gleby. Analiza kompleksu sorpcyjnego gleby (CEC), określenie stopnia wysycenia kompleksu kationami, poziomu węgla i pH to najważniejsze badania, które pozwalają oszacować potrzebną ilość nawozów mineralnych i wapnowania.
Zrównoważone rolnictwo – czy warto?
Ta krótka analiza wyraźnie pokazuje, że wprowadzenie zasad zrównoważonego rolnictwa przynosi korzyści zarówno rolnikom, jak i środowisku. Im żyźniejsza gleba i mniejsza erozja, tym silniejsze i zdrowsze korzenie oraz rośliny. Im silniejsze uprawy, tym mniejsza podatność na choroby i szkodniki. Im mniej agrofagów, tym mniej stosowanych środków chemicznych, a co za tym idzie mniejsze koszty gospodarstwa i mniejsza degradacja środowiska.
