Raport 27/2026
Podstawa prawna: NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE
- Zakończyły się rozprawy w postępowaniach w sprawie wniosków Polski o stwierdzenie nieważności wyroków arbitrażowych wydanych na rzecz GreenX, które toczą się w Singapurze (przed sądem ostatniej instancji) oraz w Anglii (przed sądem pierwszej instancji). Oczekiwany termin wydania orzeczeń to I kwartał 2027 r.
- We wrześniu 2026 r. przed Sądem Apelacyjnym w Singapurze odbyła się rozprawa w sprawie odwołania Polski od orzeczenia oddalającego jej wniosek o stwierdzenie nieważności Wyroku TKE. Była to ostatnia droga odwoławcza przysługująca Polsce przed sądami singapurskimi.
- Po oddaleniu wniosku Polski o stwierdzenie nieważności Wyroku TKE w pierwszej instancji w styczniu 2026 r., GreenX otrzymała od Polski pełny zwrot dochodzonych kosztów postępowania w kwocie ok. 1,6 mln AUD.
- W październiku 2026 r. angielski Sąd Gospodarczy zakończył rozprawę w pierwszej instancji w sprawie wniosku Polski o stwierdzenie nieważności wyroku wydanego na podstawie polsko-australijskiej umowy BIT.
- Angielskie prawo stanowi, że jeżeli angielski Sąd Gospodarczy oddali wniosek Polski o stwierdzenie nieważności wyroku i odmówi zgody na apelację, to Polska nie będzie mogła wystąpić z odwołaniem do Sądu Apelacyjnego.
- GreenX kontynuuje przygotowania do egzekucji obu wyroków przeciwko Polsce. Spółka powołała prawników specjalizujących się w egzekucji wyroków, współpracujących z LALIVE, główną kancelarią reprezentującą Spółkę w arbitrażu, a także międzynarodowych specjalistów do identyfikacji aktywów należących do państwa polskiego.
- LALIVE posiada duże doświadczenie w skutecznej egzekucji należności zasądzonych wyrokami sądów arbitrażowych. Ostatnio, w sierpniu 2026 r. doprowadziła do wypłaty 100% zasądzonego odszkodowania, pełnej kwoty narosłych odsetek oraz zwrotu kosztów postępowania, wypłaconej ostatecznie w ramach ugody pozasądowej.
GreenX Metals Limited (ASX:GRX, LSE:GRX, GPW:GRX, Niemcy-FSE:A3C9JR) (GreenX lub Spółka) informuje, że zakończyły się rozprawy w postępowaniach w sprawie wniosków Rzeczypospolitej Polskiej (Polska) o stwierdzenie nieważności wyroków arbitrażowych wydanych na rzecz Spółki na podstawie Dwustronnej umowy w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji między Australią a Polską (BIT) oraz Traktatu Karty Energetycznej (TKE) (łącznie Wyroki). Rozprawy odbyły się odpowiednio w Anglii (pierwsza instancja) i Singapurze (ostatnia instancja), a orzeczeń w obu jurysdykcjach oczekuje się w I kwartale 2027 r. Równolegle GreenX podjęła ważne działania przygotowawcze do egzekucji Wyroków za granicą i uzyskania zasądzonych należności.
ZAKOŃCZENIE ROZPRAW W SPRAWACH O STWIERDZENIE NIEWAŻNOŚCI W SINGAPURZE I WIELKIEJ BRYTANII
Zgodnie z ogłoszonymi wcześniej informacjami, w październiku 2024 r. międzynarodowy trybunał arbitrażowy (Trybunał) jednogłośnie uznał, że Polska naruszyła zobowiązania wynikające zarówno z BIT, jak i TKE w związku z projektem Jan Karski, i zasądził na rzecz GreenX odszkodowanie w kwocie ok. 252 mln GBP (495 mln AUD / 1,3 mld PLN) wraz z odsetkami na podstawie BIT (Wyrok BIT) oraz około 183 mln GBP (360 mln AUD / 924 mln PLN) na podstawie TKE (Wyrok TKE), przy czym płatności wynikające z jednego Wyroku zaliczane są na poczet drugiego. Do czasu całkowitej i ostatecznej zapłaty tego zobowiązania przez Polskę narastać będą odsetki obliczane według stopy SONIA powiększonej o jeden punkt procentowy (+1 p.p.), które podlegają corocznej kapitalizacji.
Zgodnie z ujawnionymi wcześniej informacjami, Polska wystąpiła o stwierdzenie nieważności Wyroku BIT przed sądem angielskim, a Wyroku TKE przed sądem singapurskim. Wniosek o stwierdzenie nieważności wyroku arbitrażowego różni się od zwykłej apelacji, ponieważ jego podstawy są ograniczone wyłącznie do kwestii dotyczących jurysdykcji trybunału lub poważnych uchybień proceduralnych, i nie obejmują merytorycznej zasadności decyzji trybunału. Na gruncie prawa obowiązującego w Anglii i Singapurze wnioski o stwierdzenie nieważności wyroku arbitrażowego są uwzględniane jedynie w nielicznych przypadkach. W styczniu 2026 r. Międzynarodowy Sąd Gospodarczy Singapuru (Sąd Singapurski) oddalił w całości wniosek Polski o stwierdzenie nieważności Wyroku TKE, potwierdzając tym samym prawo GreenX do odszkodowania na podstawie TKE. Polska następnie złożyła apelację do Sądu Apelacyjnego Republiki Singapuru (Sąd Apelacyjny w Singapurze) zaskarżając tę decyzję.
Rozprawa przed Sądem Apelacyjnym w Singapurze, orzekającym w ostatniej instancji, odbyła się we wrześniu 2026 r. Sąd Apelacyjny w Singapurze jest ostatnią dostępną drogą odwoławczą Polski w sądach singapurskich. Jeżeli apelacja ta zostanie oddalona, Polsce nie będą już przysługiwać żadne dalsze środki odwoławcze w Singapurze, a Wyrok TKE nie będzie mógł być kwestionowany przed sądami państwa, w którym znajduje się siedziba arbitrażu.
W październiku 2026 r. Sąd Gospodarczy Wysokiego Trybunału Anglii i Walii (Angielski Sąd Gospodarczy) zakończył rozprawę dotyczącą wniosku Polski o stwierdzenie nieważności Wyroku BIT. W tym postępowaniu Angielski Sąd Gospodarczy został już wcześniej poinformowany o orzeczeniu Sądu Singapurskiego, który w pierwszej instancji oddalił wniosek Polski o stwierdzenie nieważności Wyroku TKE.
Zgodnie z angielską Ustawą o arbitrażu z 1996 r. w przypadku oddalenia przez Angielski Sąd Gospodarczy wniosku Polski o stwierdzenie nieważności wyroku, Polsce nie przysługuje automatyczne prawo do odwołania. Wniesienie odwołania wymaga zgody sędziego Sądu Gospodarczego rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji. Angielski Sąd Gospodarczy decyduje zatem o dopuszczalności odwołania, aby promować ostateczność rozstrzygnięć arbitrażowych. Jeżeli odmówi zgody na wniesienie odwołania, to Sąd Apelacyjny nie będzie miał jurysdykcji do jego rozpoznania.
Wydanie orzeczeń Sądu Apelacyjnego Singapuru oraz Angielskiego Sądu Gospodarczego spodziewane jest w I kwartale 2027 r.
ZWROT KOSZTÓW POSTĘPOWANIA
Po oddaleniu przez Sąd Singapurski wniosku Polski o stwierdzenie nieważności Wyroku TKE w styczniu 2026 r. przyznano GreenX od Polski zwrot dochodzonych przez Spółkę pełnych kosztów prawnych poniesionych na obronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności w kwocie około 1,6 mln AUD. Polska zapłaciła całą tę kwotę.
Zgodnie z przepisami postępowania obowiązującymi w Singapurze i Anglii strona przegrywająca musi zwykle pokryć część kosztów prawnych strony wygrywającej. W przypadku oddalenia wniosków Polski w Singapurze, w Anglii, lub w obu tych jurysdykcjach, GreenX zamierza wystąpić o dalsze orzeczenia nakazujące Polsce zwrot większości kosztów prawnych poniesionych przez Spółkę na obronę w tych postępowaniach.
PRZYGOTOWANIA DO EGZEKUCJI I IDENTYFIKACJA AKTYWÓW
Po oddaleniu wniosku Polski o stwierdzenie nieważności Wyroku TKE przez Sąd Singapurski pierwszej instancji, GreenX zintensyfikowała przygotowania do wszczęcia formalnych postępowań o uznanie i wykonanie Wyroków przeciwko Polsce.
Zgodnie z Konwencją o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych z 1958 r. (Konwencja Nowojorska) Wyroki mogą zostać uznane i wykonane przez sądy krajowe 172 państw, w tym prawie wszystkich państw o rozwiniętej gospodarce. Uznanie i wykonanie wyroku arbitrażowego daje podmiotowi uprawnionemu z wyroku, czyli GreenX, podstawy do dochodzenia zaspokojenia z majątku dłużnika zobowiązanego takim wyrokiem, czyli Polski.
Do realizacji strategii egzekucyjnej Wyroków GreenX zatrudniła wyspecjalizowanych prawników mających udokumentowane doświadczenie w egzekucji wyroków arbitrażowych przeciwko państwom. Będą oni współpracować z kancelarią LALIVE, głównym pełnomocnikiem Spółki w międzynarodowych postępowaniach arbitrażowych. GreenX zatrudniła też międzynarodowych specjalistów z zakresu identyfikacji aktywów, wspierających zespół prawny Spółki, do identyfikacji i oceny składników majątku będących własnością Polski na całym świecie, które mogą być przedmiotem egzekucji w państwach będących stronami Konwencji Nowojorskiej.
DOŚWIADCZENIE LALIVE W EGZEKUCJI WYROKÓW PRZECIWKO PAŃSTWOM I PRZYKŁADY UGÓD ZAWARTYCH Z PAŃSTWAMI
Spółka GreenX wciąż reprezentowana jest przez kancelarię LALIVE, specjalizującą się w sporach międzynarodowych, która była głównym pełnomocnikiem Spółki w postępowaniach zakończonych wydaniem Wyroków. Kancelaria LALIVE jest klasyfikowana w najwyższej kategorii (Band 1) światowego rankingu Legal 500 w obszarze identyfikacji i odzyskiwania aktywów.
LALIVE zanotowała ostatnio znaczące sukcesy w zakresie zawierania ugód o wysokiej wartości w sporach między inwestorami a państwami w sektorze wydobywczym. W jednej z ostatnich spraw, Lupaka Gold Corp. przeciwko Republice Peru, po wydaniu wyroku arbitrażowego ICSID w czerwcu 2025 r. oraz przeprowadzeniu pod kierownictwem LALIVE skoordynowanych międzynarodowych działań w zakresie identyfikacji aktywów i egzekucji należności, Republika Peru zawarła w sierpniu 2026 r. ostateczną ugodę dotyczącą wykonania wyroku. Ugoda zapewniła Lupaka wypłatę całej kwoty głównej zasądzonej jako odszkodowanie za wywłaszczenie jej inwestycji w projekt wydobycia złota Invicta, wraz ze wszystkimi narosłymi odsetkami i pełnym zwrotem kosztów prawnych - łącznie około 70,6 mln USD. Wcześniej LALIVE była głównym pełnomocnikiem Winshear Gold Corp. w postępowaniu arbitrażowym ICSID oraz prowadziła wstępne przygotowania do identyfikacji aktywów. Jeszcze przed wydaniem wyroku doprowadziła do zawarcia ugody, na podstawie której rząd Tanzanii wypłacił spółce 30 mln USD w gotówce.
NARASTAJĄCE ODSETKI OD KWOT PRZYZNANYCH WYROKAMI I DOTYCHCZASOWE WYKONYWANIE ZOBOWIĄZAŃ PRZEZ PAŃSTWA
Badania empiryczne postępowań arbitrażowych wskazują, że po zakończeniu postępowań o stwierdzenie nieważności wyroków lub po rozpoczęciu egzekucji państwa OECD o rozwiniętych gospodarkach, takie jak Polska, zwykle wykonują zobowiązania lub zawierają ugody z pragmatycznych względów budżetowych, żeby nie narażać się na zajęcie majątku:
1.Narastające odsetki ustawowe i koszty prawne: Zgodnie z Wyrokami odsetki należne GreenX są naliczane do dnia całkowitej zapłaty według stopy SONIA powiększonej o 1 p.p. (obecnie łącznie około 4,73% rocznie) i podlegają corocznej kapitalizacji. W ciągu dwóch lat od wydania Wyroków w październiku 2024 r., gdy Polska podejmowała działania zmierzające do stwierdzenia ich nieważności, kwota odsetek przekroczyła już 25 mln GBP (48 mln AUD). Odsetki z tego tytułu nadal rosną o około 12 mln GBP (26 mln AUD) rocznie, a Polska dodatkowo ponosi bieżące koszty obsługi prawnej i może zostać obciążona kosztami strony przeciwnej w postępowaniach prowadzonych w różnych jurysdykcjach.
2.Dotychczasowe wykonywanie zobowiązań przez Polskę: W przeszłości, gdy próby stwierdzenia nieważności wiążących wyroków arbitrażu inwestycyjnego kończyły się niepowodzeniem, Polska ostatecznie regulowała zasądzone należności lub zawierała ugody. Dotyczyło to między innymi postępowań wszczętych przez Cargill, Flemingo DutyFree, Eureko i Saar Papier. W ostatnich latach sądy i trybunały międzynarodowe wydały szereg znaczących orzeczeń niekorzystnych dla Polski. Na szczególną uwagę zasługuje wyrok Sądu Pierwszej Instancji w Brukseli z kwietnia 2026 r., nakazujący Polsce zapłatę na rzecz Pfizer i BioNTech kwoty ok. 1,3 mld EUR (5,64 mld PLN) z odsetkami i kosztami prawnymi za naruszenie zobowiązań dotyczących zakupu szczepionek w Unii Europejskiej.
3.Rynki kapitałowe, klimat inwestycyjny i pozycja międzynarodowa: Niewykonanie wyroków wydanych na podstawie traktatów inwestycyjnych ma dla państw o rozwiniętych gospodarkach konsekwencje wykraczające poza koszty odsetek i obsługi prawnej. Państwa korzystające z międzynarodowych rynków obligacji i bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) muszą uwzględniać także szersze uwarunkowania instytucjonalne: agencje ratingowe, obligatariusze i inwestorzy zagraniczni biorą pod uwagę niewykonane wyroki przy ocenie ryzyka z danym państwem. Polska, jako jedna z dużych gospodarek Unii Europejskiej i OECD, aspirująca do pełnego członkostwa w G20, podlega również stałym oczekiwaniom instytucji z głównych ośrodków finansowych, jak Londyn, Singapur i Waszyngton, co do przestrzegania zobowiązań wynikających z Konwencji Nowojorskiej.
Po otrzymaniu zapłaty zasądzonej Wyrokiem GreenX nadal zamierza przekazać akcjonariuszom większość dostępnych środków pieniężnych pozostałych po dokonaniu zapowiedzianych już płatności warunkowych na rzecz LCM i doradców prawnych oraz płatności w ramach Programu Motywacyjnego dla Kadry Zarządzającej. Spółka będzie nadal aktywnie bronić Wyroków i podejmować działania na rzecz ich wykonania, a także na bieżąco informować rynek zgodnie wymaganiami dotyczącymi obowiązków informacyjnych.